Người dân giao dịch tại Trung tâm phục vụ hành chính công phường Hà Giang 2.
Điểm nghẽn từ sự thiếu liên thông
Hệ thống công nghệ thông tin đáng lẽ phải giải phóng sức lao động, nhưng ngược lại, đang tạo ra áp lực đè nén lên cả bộ máy hành chính lẫn người dân.
Ngồi vào bàn làm việc mỗi ngày, màn hình máy tính của chị Lý Thị Vân Anh, cán bộ Trung tâm phục vụ hành chính công, phường Bình Thuận dày đặc các tab cửa sổ của Trang thông tin giải quyết thủ tục hành chính của các bộ, ngành. Để giải quyết xong một bộ hồ sơ, chị phải đăng nhập vào nhiều hệ thống, gõ đi gõ lại một thông tin định danh do thiếu tính năng tự động đồng bộ. Cái gọi là liên thông trên văn bản, khi triển khai xuống thực tế, lại biến thành quy trình “thủ công số”, nghĩa là thay vì chạy bằng chân giữa các phòng như ngày trước, cán bộ như chị Lan Anh giờ đây phải “chạy bằng tay” trên bàn phím giữa các phần mềm độc lập.
Cùng chung áp lực, chị Nguyễn Thị Chúc, công chức Tư pháp - Hộ tịch xã Vĩnh Tuy chia sẻ, mỗi ngày chị phải xoay xở với hàng chục đầu việc trên các phần mềm riêng biệt nên nhiều lúc không tránh khỏi sự rối trí. Nguyên nhân cốt lõi là do hệ thống quản lý chuyên ngành của các đơn vị hiện nay chưa thể liên thông, “nói chuyện” được với nhau hoặc kết nối đồng bộ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
Điều này khiến quy trình xử lý hồ sơ bị kéo dài, buộc cán bộ phải thực hiện nhiều thao tác thủ công trùng lặp. Thay vì được tinh gọn nhờ công nghệ, việc thiếu đồng bộ giữa các nền tảng vô tình tạo thêm rào cản, làm giảm hiệu suất tổng thể và gây áp lực lớn lên đội ngũ nhân sự ở cơ sở - chị Chúc trải lòng.
Theo khảo sát, một cán bộ công chức cấp xã hiện đang phải vận hành đồng thời tới 15 phần mềm chuyên ngành khác nhau từ các bộ, ngành dọc. Do giao diện và kiến trúc dữ liệu không đồng bộ, thay vì chỉ cần một cú click chuột xuất dữ liệu như trước đây, nay cán bộ phải nhặt nhạnh, cộng tay từng con số để làm báo cáo thủ công. Để “chữa cháy”, nhiều nơi buộc phải chọn giải pháp tình thế là quay ngược trở lại sử dụng phần mềm dùng chung cũ của tỉnh.
Báo cáo rà soát của Sở Khoa học và Công nghệ đã chỉ rõ thực trạng này: Việc thao tác trên nhiều hệ thống độc lập dẫn đến tăng khối lượng công việc, phát sinh việc nhập liệu nhiều lần, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giải quyết thủ tục hành chính. Nguyên nhân của nghịch lý này không nằm ở giới hạn công nghệ, mà xuất phát từ tư duy cục bộ. Việc các đơn vị chủ quản thiết kế phần mềm khép kín để phục vụ riêng cho lợi ích quản lý của ngành mình vô hình trung đã biến dữ liệu- vốn là tài nguyên chung của quốc gia trở thành những kho tài sản riêng biệt.
Chị Lý Thị Vân Anh, chuyên viên Trung tâm phục vụ hành chính công phường Bình Thuận luôn phải hiển thị các tab hệ thống thông tin của các ngành để tra cứu, đối soát.
Thách thức của yêu cầu “đúng - đủ - sạch - sống”
Không chỉ cán bộ “bơi” trong phần mềm, người dân cũng đang phải “lặn ngụp” trong dòng chảy dữ liệu đứt gãy, thậm chí sai sót.
Gần một tháng ròng rã tra cứu thông tin, anh Đoàn Xuân Việt, thôn Kim Bàn, xã Hùng An mới hoàn thiện xong thủ tục để đứng tên chính chủ cho chiếc ô tô của mình. Theo anh Việt, chiếc xe mua lại vốn có nguồn gốc trong tỉnh, tưởng chừng việc rút hồ sơ sẽ đơn giản nhưng thực sự lại rất rắc rối. Bởi hồ sơ gốc của xe lại được đăng ký tại Hà Nội nhưng do hệ thống dữ liệu chuyên ngành chưa được liên thông thông suốt, việc xác minh, rút hồ sơ gốc mất quá nhiều thời gian. Trong suốt những ngày chờ dữ liệu “chạy”, chiếc xe đành phải “đắp chiếu” ở nhà.
Đáng nói hơn, sự thiếu đồng bộ và vội vàng trong giai đoạn đầu số hóa dữ liệu dân cư đã để lại những sai sót gây phiền phức cho người dân. Tại một số địa phương, do áp lực chỉ tiêu và quá trình nhập liệu, kiểm dò chưa được hiệu chỉnh kỹ lưỡng, đã xảy ra tình trạng con cái không đi theo sổ hộ khẩu gia đình trên hệ thống điện tử.
Chị Trần Thị Hoài Phương, tổ 8, phường Nông Tiến chia sẻ, con chị sinh năm 2020, năm nay vào lớp 1, quá trình làm các thủ tục mới ngã ngửa ra rằng con chị không có tên trong sổ hộ khẩu điện tử gia đình. Hệ quả là chị lại phải ngược xuôi xin giấy xác nhận, chờ đợi cơ quan công an bóc tách, điều chỉnh lại dữ liệu gốc.
Không dừng lại ở lĩnh vực quản lý phương tiện, dân cư, bài toán sai sót, thậm chí là trắng dữ liệu cũng đang tồn tại ở nhiều địa phương khiến cho việc chia sẻ, khai thác thông tin trên hạ tầng số gần như không thể. Báo cáo từ Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong tổng số hơn 3,6 triệu thửa đất đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, mới chỉ có hơn 1,3 triệu thửa được cập nhật vào cơ sở dữ liệu (đạt tỷ lệ khiêm tốn khoảng 37%). Như vậy, vẫn còn gần 2,3 triệu thửa đất, tương đương với 63% tài nguyên đất đai đã được cấp chủ quyền, đang nằm ngoài hệ thống số. Trong đó, có đến 44 địa phương hiện nay trắng dữ liệu.
Chuyên viên Trung tâm phục vụ hành chính công xã Lũng Phìn hỗ trợ người dân thực hiện các thủ tục hành chính.
Khơi thông dòng chảy số
Để dòng chảy số không còn bị khu biệt, cắt khúc và giảm thiểu tối đa những sai sót không đáng có này, giải pháp chắc chắn không nằm ở việc tạo ra thêm các ứng dụng hay phần mềm mới. Thay vào đó, cần một chiến lược tích hợp mang tính tổng thể và đồng bộ ở tầm vĩ mô.
Bà Hồ Thị Phương Lan, Trưởng phòng Chuyển đổi số, Sở Khoa học và Công nghệ phân tích: Để giải quyết dứt điểm tình trạng này và đưa dữ liệu về đúng vị thế là nguồn tài nguyên động lực, trong thời gian tới, bắt buộc phải tích hợp và đồng bộ được toàn bộ dữ liệu chuyên ngành về Trung tâm Dữ liệu quốc gia, dưới sự phối hợp và điều phối chặt chẽ của các bộ, ngành.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, các chuyên gia công nghệ và quản lý hành chính cho rằng cần tập trung vào hai mũi nhọn cốt lõi. Trước hết, đã đến lúc phải xóa bỏ tư duy “ốc đảo” bằng cách ban hành một khung tiêu chuẩn kỹ thuật bắt buộc từ Trung ương đến địa phương. Các bộ, ngành dọc không thể giữ tâm lý “quyền anh, quyền tôi” mà phải có trách nhiệm mở cổng kết nối, bắt buộc các hệ thống chuyên ngành phải “nói chuyện” và chia sẻ dữ liệu với nhau trên một nền tảng chung duy nhất. Song song đó, kiến trúc Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính phải được thiết kế lại, lấy sự thuận tiện của cán bộ cơ sở và người dân làm thước đo hiệu quả, kiên quyết loại bỏ tình trạng một thông tin phải nhập liệu nhiều lần.
Việc tích hợp đồng bộ không chỉ giải phóng sức lao động cho bộ máy hành chính, mà còn là con đường duy nhất giúp nguồn tài nguyên dữ liệu đạt được hai tiêu chí sống còn: “sạch” nhờ giảm thiểu tối đa các sai sót do nhập liệu thủ công, và “sống” nhờ được liên tục cập nhật, đối lưu theo thời gian thực. Bản đồ số hóa quốc gia chỉ có thể hoàn thiện khi dòng chảy dữ liệu được khơi thông, trở thành mạch nguồn thông suốt phục vụ sự phát triển của toàn xã hội.
Theo: Tuyên Quang Online
