Cùng với việc hoàn thiện chính sách trợ giúp pháp lý, hệ thống thủ tục hành chính trong lĩnh vực này cũng thường xuyên được rà soát, sửa đổi, bổ sung theo hướng đơn giản, thuận tiện, minh bạch, lấy người được trợ giúp pháp lý làm trung tâm. Từ Quyết định số 1540/QĐ-BTP ngày 06/7/2018 đến các quyết định sửa đổi, bổ sung sau đó, Bộ Tư pháp đã từng bước hoàn thiện danh mục và nội dung các thủ tục hành chính trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý: Quyết định số 1540/QĐ-BTP ngày 06/7/2018; Quyết định số 1170/QĐ-BTP ngày 15/7/2021; Quyết định số 172/QĐ-BTP ngày 16/02/2024; Quyết định số 2006/QĐ-BTP ngày 30/6/2025; Quyết định số 3791/QĐ-BTP ngày 31/12/2025 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp.
Theo các quyết định công bố thủ tục hành chính của Bộ trưởng Bộ Tư pháp, hiện nay lĩnh vực trợ giúp pháp lý có 12 thủ tục hành chính, được thực hiện ở cấp tỉnh. Danh mục này được cập nhật trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, tạo điều kiện để người dân, tổ chức và các cơ quan có liên quan thuận tiện tra cứu, thực hiện. Có thể chia 12 thủ tục hành chính thành ba nhóm cơ bản:
Thứ nhất, nhóm thủ tục liên quan trực tiếp đến người được trợ giúp pháp lý, gồm: yêu cầu trợ giúp pháp lý; rút yêu cầu trợ giúp pháp lý; thay đổi người thực hiện trợ giúp pháp lý; giải quyết khiếu nại về trợ giúp pháp lý.
Thứ hai, nhóm thủ tục liên quan đến người thực hiện trợ giúp pháp lý, gồm: cấp thẻ cộng tác viên trợ giúp pháp lý; cấp lại thẻ cộng tác viên trợ giúp pháp lý; lựa chọn, ký hợp đồng với luật sư.
Thứ ba, nhóm thủ tục liên quan đến tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý, gồm: đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý; thay đổi nội dung Giấy đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý; cấp lại Giấy đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý; chấm dứt đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý; lựa chọn, ký hợp đồng với tổ chức hành nghề luật sư, tổ chức tư vấn pháp luật.
Danh mục 12 thủ tục hành chính trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý
1. Thủ tục cấp thẻ cộng tác viên trợ giúp pháp lý
Mã số: 2.000587. Thủ tục này áp dụng đối với người có nhu cầu trở thành cộng tác viên trợ giúp pháp lý và đáp ứng các điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định của pháp luật. Cơ quan thực hiện là Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh/thành phố lựa chọn hồ sơ, trình Giám đốc Sở Tư pháp xem xét, cấp thẻ cộng tác viên trợ giúp pháp lý. Kết quả thực hiện thủ tục là Quyết định cấp thẻ cộng tác viên trợ giúp pháp lý của Giám đốc Sở Tư pháp.
2. Thủ tục cấp lại thẻ cộng tác viên trợ giúp pháp lý
Mã số: 2.000518. Thủ tục được thực hiện khi thuộc trường hợp được cấp lại thẻ theo quy định. Cơ quan thực hiện là Giám đốc Trung tâm đề nghị Giám đốc Sở Tư pháp quyết định cấp lại thẻ, kết quả là Quyết định cấp lại thẻ cộng tác viên của Giám đốc Sở Tư pháp.
3. Thủ tục yêu cầu trợ giúp pháp lý
Mã số: 2.000829. Đây là thủ tục có ý nghĩa trực tiếp đối với người có nhu cầu được Nhà nước cung cấp dịch vụ trợ giúp pháp lý miễn phí. Cơ quan thực hiện là Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước; Chi nhánh của Trung tâm/Tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý; kết quả thực hiện là vụ việc được vào sổ thụ lý, theo dõi vụ việc trợ giúp pháp lý. Đáng chú ý, Quyết định số 3791/QĐ-BTP ngày 31/12/2025, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, đã sửa đổi, bổ sung thủ tục yêu cầu trợ giúp pháp lý nhằm thực hiện yêu cầu cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu theo Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP ngày 15/11/2025 của Chính phủ.
4. Thủ tục rút yêu cầu trợ giúp pháp lý của người được trợ giúp pháp lý
Mã số: 2.001680. Người đã yêu cầu trợ giúp pháp lý có quyền rút yêu cầu theo quy định. Cơ quan thực hiện là Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước, Chi nhánh của Trung tâm/Tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý. Kết quả giải quyết là Người được trợ giúp pháp lý được rút yêu cầu trợ giúp pháp lý, vụ việc trợ giúp pháp lý kết thúc.
5. Thủ tục thay đổi người thực hiện trợ giúp pháp lý
Mã số: 2.001687. Trong quá trình giải quyết vụ việc, trường hợp có căn cứ và thuộc điều kiện theo quy định pháp luật, người được trợ giúp pháp lý có thể đề nghị thay đổi người thực hiện trợ giúp pháp lý. Cơ quan thực hiện là Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước, Chi nhánh của Trung tâm/Tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý. Kết quả là Văn bản trả lời người được trợ giúp pháp lý về việc thay đổi người thực hiện trợ giúp pháp lý.
6. Thủ tục giải quyết khiếu nại về trợ giúp pháp lý
Mã số: 2.000592. Đây là thủ tục nhằm bảo đảm quyền khiếu nại của người có liên quan khi cho rằng quyết định, hành vi trong hoạt động trợ giúp pháp lý xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Cơ quan thực hiện gồm người đứng đầu của tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý;giám đốc Sở Tư pháp tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương, tùy theo nội dung, thẩm quyền giải quyết. Kết quả là Quyết định giải quyết khiếu nại.
7. Thủ tục đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý
Mã số: 2.000596. Tổ chức có đủ điều kiện và có nhu cầu tham gia trợ giúp pháp lý thực hiện thủ tục đăng ký theo quy định. Cơ quan thực hiện là Sở Tư pháp. Kết quả: Giấy đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý được cấp.
8. Thủ tục thay đổi nội dung Giấy đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý
Mã số: 1.0001233. Thủ tục này dành cho tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý khi có nhu cầu thay đổi nội dung đã được đăng ký theo quy định. Cơ quan thực hiện là Sở Tư pháp. Kết quả là Giấy đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý được thay đổi nội dung theo quy định.
9. Thủ tục cấp lại Giấy đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý
Mã số: 2.000594. Thủ tục áp dụng trong các trường hợp được pháp luật quy định về việc cấp lại Giấy đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý. Cơ quan thực hiện là Sở Tư pháp. Kết quả là Giấy đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý được cấp lại.
10 Thủ tục chấm dứt đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý
Mã số: 2.000840. Đây là thủ tục áp dụng đối với tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý khi thuộc trường hợp chấm dứt đăng ký theo quy định. Cơ quan thực hiện là Sở Tư pháp. Kết quả là Quyết định công bố việc chấm dứt tham gia trợ giúp pháp lý của Sở Tư pháp tỉnh/thành phố.
11. Thủ tục lựa chọn, ký hợp đồng với luật sư
Mã số: 2.000977. Thủ tục này liên quan đến việc Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước lựa chọn, ký hợp đồng với luật sư để thực hiện trợ giúp pháp lý theo quy định. Cơ quan thực hiện là Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước. Kết quả là hợp đồng thực hiện trợ giúp pháp lý giữa Trung tâm và luật sư.
12. Thủ tục lựa chọn, ký hợp đồng với tổ chức hành nghề luật sư, tổ chức tư vấn pháp luật.
Mã số: 2.000970. Thủ tục nhằm lựa chọn các tổ chức có đủ điều kiện tham gia cung cấp dịch vụ trợ giúp pháp lý theo cơ chế hợp đồng. Cơ quan thực hiện là Sở Tư pháp. Kết quả là hợp đồng thực hiện trợ giúp pháp lý giữa Sở Tư pháp và tổ chức hành nghề luật sư, tổ chức tư vấn pháp luật.
Hệ thống thủ tục hành chính trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý hiện nay được xây dựng trên cơ sở kế thừa và liên tục cập nhật qua các quyết định của Bộ trưởng Bộ Tư pháp. Với 12 thủ tục hành chính, các quy định hiện hành bao quát tương đối đầy đủ các mối quan hệ phát sinh trong hoạt động trợ giúp pháp lý, từ việc người dân yêu cầu trợ giúp pháp lý, rút yêu cầu, thay đổi người thực hiện, khiếu nại về trợ giúp pháp lý đến các thủ tục liên quan đến cộng tác viên, luật sư và tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý. Trong thời gian tới, các thủ tục này cần tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu từ việc triển khai Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Trợ giúp pháp lý và từ thực tiễn ứng dụng công nghệ thông tin mạnh mẽ./.
Theo Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý
